Diagnoza ADHD z natury koncentruje się na tym, co nie działa.
Pytamy o problemy z koncentracją. O zapominanie. Gubienie rzeczy. Odkładanie zadań. Impulsywne decyzje. Trudności z organizacją, pracą, nauką czy relacjami.
I jest ku temu konkretny powód.
Żeby rozpoznać ADHD, nie wystarczy być energicznym, kreatywnym albo łatwo się nudzić. Objawy muszą tworzyć określony wzorzec, występować od okresu rozwojowego i powodować trudności w funkcjonowaniu.
Dlatego podczas diagnozy dużo czasu poświęcamy temu, co człowiekowi przeszkadza.
Ale kiedy diagnoza się kończy, może pojawić się niebezpieczne uproszczenie:
„Czyli teraz już wiem, co jest ze mną nie tak”.
Tyle że ADHD nie jest opisem całej osoby.
I właśnie dlatego w ostatnich latach badacze zaczęli zadawać trochę inne pytanie.
Nie tylko:
„Jakie trudności mają osoby z ADHD?”
ale również:
„Czy istnieją cechy związane z ich sposobem funkcjonowania, które w odpowiednich warunkach mogą być postrzegane jako zasoby?”
W badaniu Sedgwick, Merwood i Ashersona dorośli z ADHD opisywali między innymi dynamizm, energię, odporność, odwagę, kreatywność i zdolność do intensywnego skupienia na interesującym temacie.
W innym badaniu, obejmującym ponad 200 osób z ADHD, powtarzały się takie obszary jak kreatywność, elastyczność, dynamizm, umiejętności społeczno-emocjonalne oraz pewne zdolności poznawcze.
Jeszcze ciekawsze wnioski przyniosły badania, w których uczestnicy opisywali podwójną naturę niektórych cech ADHD.
Bo ta sama cecha nie zawsze jest albo dobra, albo zła.
Potrzeba nowości może sprawić, że rutynowe obowiązki staną się niezwykle trudne do wykonania. Ale w środowisku wymagającym szybkiego reagowania, eksplorowania nowych możliwości i częstych zmian może zacząć pomagać.
Duża liczba pojawiających się pomysłów może utrudniać utrzymanie jednego kierunku działania. W innym kontekście może sprzyjać znajdowaniu rozwiązania, na które nikt wcześniej nie wpadł.
Intensywne zaangażowanie w interesujący temat może pozwolić przez wiele godzin pracować z ogromnym skupieniem. Ale ten sam hiperfokus może oznaczać trudność z przerwaniem czynności, zmianą zadania albo zauważeniem, że istnieje jeszcze coś poza aktualnym zainteresowaniem.
To właśnie dlatego określenie „supermoce ADHD” jest kuszące, ale naukowo zbyt proste.
Nie każda osoba z ADHD jest kreatywna.
Nie każda ma ogromną energię.
Nie każda doświadcza hiperfokusu jako czegoś pozytywnego.
I nie można powiedzieć, że ADHD automatycznie „daje” człowiekowi określony zestaw talentów.
Badania pokazują jednak coś znacznie ciekawszego.
Osoby z ADHD potrafią wskazywać konkretne cechy swojego sposobu funkcjonowania, które w pewnych sytuacjach są trudnością, a w innych – przy odpowiednim środowisku, rodzaju zadania i możliwości wykorzystania własnego sposobu myślenia – mogą stać się zasobem.
Dlatego po diagnozie warto zadać sobie nie tylko pytanie:
„Z czym mam problem?”
Równie ważne może być:
„W jakich warunkach funkcjonuję najlepiej i co wtedy zaczyna działać na moją korzyść?”
Kreatywność, energia, elastyczność i hiperfokus – jakie mocne strony opisują osoby z ADHD?
Badania nad mocnymi stronami ADHD są znacznie mniej liczne niż te dotyczące trudności. To ważne, ponieważ przez wiele lat nauka – podobnie jak sama diagnostyka – koncentrowała się przede wszystkim na objawach i wynikających z nich problemach.
Kiedy jednak badacze zaczęli pytać dorosłych z ADHD również o pozytywne aspekty ich funkcjonowania, pewne odpowiedzi zaczęły się powtarzać.
Wśród nich pojawiają się kreatywność, energia, elastyczność, ciekawość, otwartość na nowe doświadczenia, nieszablonowe myślenie oraz możliwość bardzo intensywnego zaangażowania w interesującą aktywność.
Nie oznacza to, że są to „objawy pozytywne” ADHD. Część tych wyników pochodzi z badań jakościowych i samoopisu, czyli pokazuje przede wszystkim, jak osoby z ADHD rozumieją własne zasoby. W przypadku niektórych obszarów – szczególnie kreatywności – mamy jednak również badania eksperymentalne.
Nieszablonowe myślenie i kreatywność – tutaj mamy coś więcej niż popularny stereotyp
„Osoby z ADHD są kreatywne” to jedno z tych zdań, które bardzo łatwo znaleźć w internecie.
Naukowo sprawa jest bardziej skomplikowana.
Badania Holly White i Priti Shah wskazywały, że osoby z ADHD mogą osiągać lepsze wyniki w niektórych zadaniach wymagających myślenia dywergencyjnego i tworzenia oryginalnych rozwiązań. Badaczki analizowały również szerszą aktywację semantyczną, która może ułatwiać dostęp do mniej oczywistych skojarzeń.
W praktyce można wyobrazić sobie sytuację, w której ktoś słyszy jeden problem i niemal natychmiast pojawia mu się w głowie kilka możliwych rozwiązań.
Jedno prowadzi do drugiego.
Drugie przypomina coś pozornie zupełnie niezwiązanego.
A z połączenia tych informacji powstaje rozwiązanie, którego wcześniej nikt nie brał pod uwagę.
To, co podczas wykonywania rutynowego zadania może wyglądać jak:
„znowu odchodzę od tematu”,
w pracy wymagającej generowania nowych pomysłów może czasami stać się:
„chwila, a co jeśli zrobimy to zupełnie inaczej?”
Kreatywność była również jedną z najczęściej zgłaszanych mocnych stron w badaniach, w których pytano osoby z ADHD o pozytywne aspekty ich funkcjonowania.
Nie oznacza to jednak, że ADHD automatycznie zwiększa kreatywność.
Wyniki badań nie są na tyle jednoznaczne, aby można było stworzyć prostą zależność:
ADHD = kreatywny człowiek.
Możemy natomiast powiedzieć, że kreatywność i nieszablonowe myślenie regularnie pojawiają się zarówno w samoopisach osób z ADHD, jak i w części badań nad określonymi aspektami twórczego myślenia.
Energia, ciekawość i poszukiwanie nowości – kiedy potrzeba bodźców zaczyna pomagać
Nowość potrafi bardzo skutecznie przyciągać uwagę.
Nowy projekt.
Nowe miejsce.
Nowy temat.
Nowy problem do rozwiązania.
Dla części osób z ADHD właśnie wtedy pojawia się energia, której chwilę wcześniej trudno było znaleźć przy wykonywaniu powtarzalnego zadania.
W badaniach jakościowych dotyczących pozytywnych doświadczeń związanych z ADHD uczestnicy opisywali między innymi dynamizm, energię, spontaniczność, ciekawość oraz gotowość do podejmowania nowych doświadczeń.
I tutaj bardzo dobrze widać podwójną naturę tej samej cechy.
Ciągłe poszukiwanie nowości może oznaczać porzucanie rozpoczętych projektów, szybkie znudzenie rutyną czy trudność z wykonywaniem monotonnych obowiązków.
Ale środowisko może zmienić znaczenie tej cechy.
Jeżeli praca wymaga szybkiego reagowania, częstych zmian, kontaktu z ludźmi, rozwiązywania nowych problemów albo działania w sytuacjach, w których każdego dnia wydarza się coś innego, potrzeba stymulacji może być odczuwana zupełnie inaczej.
Podobnie może wyglądać elastyczność.
Plan A przestał działać.
Dla jednej osoby oznacza to zatrzymanie.
Dla innej:
„Dobra. To spróbujmy B. Albo C. Mam jeszcze jeden pomysł”.
W badaniu Schippers i współpracowników elastyczność znalazła się wśród głównych kategorii mocnych stron wskazywanych przez osoby z ADHD.
Nie chodzi więc o stwierdzenie, że ADHD „daje elastyczność”.
Bardziej interesujące jest pytanie:
czy środowisko pozwala wykorzystać sposób funkcjonowania danej osoby, czy nieustannie wymaga od niej działania dokładnie w tym obszarze, który kosztuje ją najwięcej wysiłku?
Hiperfokus – mocna strona czy druga strona problemu z regulacją uwagi?
Hiperfokus jest chyba jednym z najbardziej romantyzowanych elementów ADHD.
Czasami przedstawia się go niemal jak specjalną zdolność:
„Mam ADHD, ale kiedy coś mnie interesuje, mogę skupić się przez dziesięć godzin”.
I rzeczywiście część osób z ADHD opisuje możliwość niezwykle intensywnego zaangażowania w interesujący temat. Hiperfokus pojawia się również w badaniach dotyczących mocnych stron deklarowanych przez dorosłych z ADHD.
Problem polega na tym, że intensywne skupienie nie zawsze oznacza dobrą kontrolę nad uwagą.
Można przez kilka godzin pracować nad projektem i zrobić w tym czasie bardzo dużo.
Można też przez kilka godzin zajmować się czymś, co w danym momencie wcale nie było najważniejsze.
Nie zauważyć głodu.
Nie odpowiedzieć na wiadomość.
Przegapić godzinę wyjścia.
Mieć ogromną trudność z przerwaniem aktywności, mimo że od dawna wiadomo, że trzeba zająć się czymś innym.
Dlatego hiperfokus dobrze pokazuje, dlaczego w ADHD warto odejść od prostego podziału:
„to jest deficyt” albo „to jest mocna strona”.
Ta sama zdolność do bardzo intensywnego zaangażowania może być ogromnym zasobem podczas pracy nad ważnym, interesującym projektem i jednocześnie powodować problemy, kiedy trzeba elastycznie przenieść uwagę gdzie indziej.
Znacznie trafniejsze pytanie brzmi więc:
czy potrafię korzystać z tej cechy wtedy, kiedy mi pomaga, i regulować ją wtedy, kiedy zaczyna działać przeciwko mnie?
Rozpoznajesz u siebie kreatywność, intensywne zaangażowanie czy potrzebę nowych bodźców? Same te cechy nie oznaczają ADHD.
Jeżeli jednak towarzyszą im obecne od wielu lat trudności z koncentracją, organizacją, impulsywnością, rozpoczynaniem i kończeniem zadań albo funkcjonowaniem w pracy i relacjach, warto przyjrzeć się całemu wzorcowi.
W UADHD prowadzimy diagnozę ADHD u osób dorosłych, uwzględniając zarówno występujące trudności, jak i szerszy obraz funkcjonowania danej osoby.
Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoje trudności mogą mieć związek z ADHD, kliknij tutaj i umów konsultację diagnostyczną.
Ta sama cecha może pomagać i przeszkadzać – wszystko zależy od kontekstu
Jednym z najciekawszych wniosków płynących z badań nad pozytywnymi aspektami ADHD jest to, że trudno stworzyć prostą listę cech, które są wyłącznie mocnymi albo wyłącznie słabymi stronami.
W badaniu Nordby i współpracowników dorośli z ADHD opisywali właśnie taki podwójny charakter swojego funkcjonowania. Cecha, która w jednej sytuacji prowadziła do problemów, w innych warunkach mogła okazywać się przydatna.
Impulsywność może prowadzić do pochopnych decyzji, ale spontaniczność bywa ceniona w sytuacjach wymagających szybkiego działania. Potrzeba nowych bodźców może utrudniać wykonywanie monotonnych obowiązków, a jednocześnie sprzyjać ciekawości i gotowości do podejmowania nowych wyzwań. Intensywne skupienie może być ogromnym zasobem, dopóki człowiek potrafi skierować je na coś, co rzeczywiście jest w danym momencie ważne.
Nie chodzi więc o zamianę listy deficytów na listę zalet.
Chodzi o coś znacznie bardziej praktycznego:
poznanie własnego sposobu funkcjonowania na tyle dobrze, żeby wiedzieć, kiedy dana cecha nam pomaga, a kiedy potrzebujemy nauczyć się ją regulować.
ADHD nie daje „supermocy” – dlaczego warto uważać na romantyzowanie zaburzenia
W ostatnich latach w mediach społecznościowych coraz częściej można spotkać narrację, według której ADHD jest właściwie zestawem wyjątkowych zdolności.
Kreatywność.
Hiperfokus.
Empatia.
Energia.
Spontaniczność.
Odporność.
Problem w tym, że taki obraz może być równie uproszczony jak przedstawianie osoby z ADHD wyłącznie poprzez jej deficyty.
ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym. Żeby można było je rozpoznać, objawy muszą wiązać się z rzeczywistymi trudnościami w funkcjonowaniu. Dla części osób oznaczają problemy w edukacji i pracy, konflikty w relacjach, impulsywne decyzje, problemy finansowe, większe ryzyko uzależnień czy wieloletnie poczucie, że codzienne życie wymaga znacznie więcej wysiłku niż powinno.
Nie należy tego unieważniać stwierdzeniem:
„Ale przecież dzięki ADHD jesteś kreatywny”.
Tym bardziej że badania nie pokazują, aby każda osoba z ADHD posiadała określony zestaw szczególnych zdolności.
W jednym z nowszych badań porównano 200 dorosłych z ADHD z 200 osobami bez ADHD. Osoby z ADHD silniej identyfikowały się z częścią potencjalnych mocnych stron – między innymi kreatywnością, humorem i hiperfokusem – ale w przypadku wielu pozostałych zasobów nie stwierdzono istotnych różnic pomiędzy grupami.
To ważny wynik.
Pokazuje, że możemy mówić o pewnych częściej zgłaszanych doświadczeniach, ale nie o uniwersalnym „pakiecie mocnych stron ADHD”.
Można mieć ADHD i nie uważać się za osobę kreatywną.
Można nie doświadczać hiperfokusu jako zalety.
Można być mało spontanicznym.
I nadal mieć ADHD.
Odporność i adaptacja – czy trudne doświadczenia mogą z czasem budować zasoby?
Odporność psychiczna również pojawia się w badaniach jakościowych dotyczących pozytywnych doświadczeń dorosłych z ADHD.
Tutaj jednak szczególnie ważne jest pytanie:
czy odporność jest cechą ADHD, czy czymś, czego część osób nauczyła się, żyjąc z ADHD?
To nie jest to samo.
Wyobraźmy sobie osobę, która przez lata musiała wielokrotnie zmieniać strategie.
Kalendarz nie działał – szukała innego sposobu.
Nie zdała egzaminu – próbowała ponownie.
Nie radziła sobie w jednym środowisku pracy – szukała miejsca bardziej dopasowanego do swojego sposobu funkcjonowania.
Plan się rozsypał – trzeba było wymyślić następny.
Po wielu takich doświadczeniach człowiek może rzeczywiście nauczyć się:
„Dobra. To nie zadziałało. Co możemy zrobić teraz?”
W badaniach Sedgwick, Merwood i Ashersona odporność pojawiła się jako jeden z pozytywnych tematów opisywanych przez dorosłych z ADHD. Podobne doświadczenia adaptacji i rozwoju pojawiały się w późniejszych badaniach jakościowych.
Nie oznacza to jednak, że ADHD biologicznie „daje odporność psychiczną”.
Bardziej ostrożne wyjaśnienie jest takie, że część osób może rozwijać określone zasoby właśnie dlatego, że przez wiele lat musiała radzić sobie z trudnościami, niepowodzeniami i koniecznością szukania własnych sposobów funkcjonowania.
I warto pamiętać również o drugiej stronie.
Nie każdego trudności wzmacniają.
Długotrwałe doświadczanie porażek, krytyki czy poczucia niedopasowania może mieć także bardzo poważne konsekwencje dla samooceny i zdrowia psychicznego.
Dlatego odporności nie powinniśmy oczekiwać od osoby z ADHD tylko dlatego, że „dużo przeszła”.
Nie tylko „co jest ze mną nie tak?”, ale również „w jakich warunkach funkcjonuję najlepiej?”
To może być jedno z ważniejszych pytań po otrzymaniu diagnozy.
Bo sama wiedza:
„mam problem z koncentracją”
jest potrzebna, ale niewiele jeszcze mówi o tym, kiedy koncentracja jest szczególnie trudna, a kiedy przychodzi znacznie łatwiej.
Czy lepiej funkcjonuję przy krótkich zadaniach?
Czy potrzebuję różnorodności?
Czy pracuję lepiej sam, czy wśród ludzi?
Czy potrzebuję jasnych terminów?
Czy jestem dobry w wymyślaniu pomysłów, ale potrzebuję wsparcia w doprowadzaniu ich do końca?
Czy dobrze radzę sobie w sytuacjach wymagających szybkiej reakcji, ale wyczerpuje mnie wielogodzinna rutyna?
Takie pytania nie mają na celu udowodnienia, że ADHD jest zaletą.
Mają pomóc znaleźć warunki, w których człowiek nie musi przez cały czas pracować przeciwko własnemu sposobowi funkcjonowania.
To podejście znajduje również wsparcie w nowszych badaniach dotyczących mocnych stron osób z ADHD. Lepsza znajomość własnych zasobów, a częściowo także częstsze korzystanie z nich, wiązały się z lepszym dobrostanem i jakością życia. Badanie miało charakter korelacyjny, więc nie możemy powiedzieć, że samo rozpoznanie mocnych stron automatycznie poprawia zdrowie psychiczne. Pokazuje jednak, że warto uwzględniać zasoby w obrazie funkcjonowania osoby z ADHD.
Bo dobra diagnoza powinna pomóc odpowiedzieć na pytanie:
„Dlaczego pewne rzeczy są dla mnie tak trudne?”
Ale dobra terapia może pójść krok dalej:
„Skoro już wiem, jak funkcjonuję, to jak mogę zbudować życie, w którym nie tylko kompensuję swoje trudności, ale również wykorzystuję to, w czym jestem dobry?”
Zobacz także
ADHD i emocje – dlaczego tak trudno przestać przeżywać to, co już się wydarzyło?
ADHD a impulsywność – dlaczego działamy, zanim pomyślimy i jak zwiększa to ryzyko uzależnienia?
Podsumowanie – ADHD nie opisuje całego człowieka
ADHD może powodować realne i czasami bardzo poważne trudności. Problemy z koncentracją, impulsywnością, organizacją, regulacją emocji czy funkcjami wykonawczymi nie znikają tylko dlatego, że zaczniemy mówić również o mocnych stronach.
Ale prawdą jest również coś innego.
Diagnoza ADHD opisuje zaburzenie, a nie całą osobę.
Badania, w których pytano dorosłych z ADHD o pozytywne aspekty ich funkcjonowania, pokazują powtarzające się obszary: kreatywność, nieszablonowe myślenie, energia, elastyczność, ciekawość, otwartość na nowe doświadczenia, intensywne zaangażowanie czy odporność budowaną przez doświadczenie.
Nie oznacza to, że każda osoba z ADHD posiada te cechy ani że są one bezpośrednim skutkiem samego zaburzenia. W przypadku części z nich dowody opierają się przede wszystkim na samoopisie osób z ADHD, choć na przykład w obszarze kreatywności istnieją również badania eksperymentalne.
Być może najważniejszym wnioskiem jest jednak to, że ta sama cecha może wyglądać zupełnie inaczej w zależności od środowiska.
Potrzeba nowych bodźców może utrudniać wykonywanie monotonnej pracy, ale pomagać w miejscu wymagającym ciągłego reagowania na nowe sytuacje. Intensywne skupienie może być zasobem podczas pracy nad interesującym projektem, a problemem, kiedy trzeba przenieść uwagę gdzie indziej. Szybkie generowanie pomysłów może przeszkadzać w utrzymaniu jednego kierunku albo prowadzić do rozwiązania, którego nikt wcześniej nie zauważył.
Dlatego celem nie powinno być ani romantyzowanie ADHD, ani patrzenie na siebie wyłącznie poprzez deficyty.
Znacznie bardziej użyteczne może być poznanie własnego sposobu funkcjonowania na tyle dobrze, żeby wiedzieć:
co jest dla mnie trudnością, co jest moim zasobem i w jakich warunkach potrafię najlepiej wykorzystać swoje możliwości.
Najczęściej zadawane pytania o mocne strony ADHD – FAQ
Czy osoby z ADHD są bardziej kreatywne?
Nie można powiedzieć, że każda osoba z ADHD jest bardziej kreatywna od osoby bez ADHD. Kreatywność jest jednak jedną z mocnych stron często wskazywanych przez dorosłych z ADHD, a część badań eksperymentalnych wykazała różnice w niektórych aspektach twórczego i dywergencyjnego myślenia.
Wiele zależy również od tego, jaki rodzaj kreatywności badamy i w jaki sposób ją mierzymy.
Czy hiperfokus jest mocną stroną ADHD?
Może nią być, ale nie musi.
Możliwość bardzo intensywnego zaangażowania w interesujące zadanie może pomagać w pracy, nauce czy rozwijaniu zainteresowań. Jednocześnie hiperfokus może wiązać się z trudnością z przerwaniem aktywności, przeniesieniem uwagi albo zauważeniem innych obowiązków.
Dlatego lepiej traktować go jako cechę, której znaczenie zależy od sytuacji, niż jako jednoznaczną „supermoc”.
Czy każda osoba z ADHD ma charakterystyczne mocne strony?
Nie. Nie istnieje jeden zestaw mocnych stron, który występuje u wszystkich osób z ADHD.
Badania pokazują pewne powtarzające się doświadczenia, ale różnice pomiędzy osobami z ADHD są bardzo duże. Dwie osoby z tą samą diagnozą mogą mieć zupełnie inne zainteresowania, temperament, zdolności i zasoby.
Czy odporność psychiczna jest cechą ADHD?
Nie możemy powiedzieć, że ADHD samo w sobie powoduje większą odporność psychiczną.
Odporność pojawia się jednak w badaniach, w których dorośli z ADHD opisują pozytywne aspekty swojego funkcjonowania. Jednym z możliwych wyjaśnień jest to, że część osób przez lata uczy się adaptować do zmian, niepowodzeń i konieczności poszukiwania innych sposobów działania.
W takim ujęciu odporność może być raczej zasobem rozwiniętym poprzez doświadczenie życia z ADHD, a nie bezpośrednim objawem zaburzenia.
Czy mocne strony mają znaczenie w terapii ADHD?
Tak, choć nie zastępują pracy nad trudnościami.
Rozpoznanie własnych zasobów może pomóc między innymi w lepszym dopasowaniu środowiska pracy, sposobu organizacji zadań czy strategii radzenia sobie z codziennymi wymaganiami.
Nowsze badania pokazują również związek pomiędzy lepszą znajomością własnych mocnych stron a dobrostanem i jakością życia. Nie oznacza to prostego związku przyczynowego, ale wspiera podejście, w którym praca z osobą z ADHD nie ogranicza się wyłącznie do korygowania deficytów.
Dobra terapia nie musi więc pytać tylko:
„Jak naprawić to, co nie działa?”
Może również pytać:
„Co już działa i jak możemy wykorzystać to częściej?”
Literatura
Sedgwick J.A., Merwood A., Asherson P. (2019). The positive aspects of attention deficit hyperactivity disorder: a qualitative investigation of successful adults with ADHD.
Jedno z ważniejszych badań dotyczących pozytywnych aspektów funkcjonowania dorosłych z ADHD. Na podstawie wywiadów autorzy wyodrębnili takie obszary jak dynamizm, odwaga, energia, człowieczeństwo, odporność oraz cechy obejmujące między innymi kreatywność i hiperfokus.
Schippers L.M., Horstman L.I., van de Velde H., Pereira R.R., Zinkstok J.R., Mostert J.C., Greven C.U., Hoogman M. (2022). A qualitative and quantitative study of self-reported positive characteristics of individuals with ADHD.
Badanie obejmujące 206 osób z ADHD. Uczestnicy wskazywali pozytywne cechy, które wiązali ze swoim ADHD. Autorzy pogrupowali je w pięć większych kategorii: kreatywność, dynamizm, elastyczność, umiejętności społeczno-emocjonalne oraz zdolności poznawcze wyższego rzędu.
Pełny tekst – Frontiers in Psychiatry: https://www.frontiersin.org/journals/psychiatry/articles/10.3389/fpsyt.2022.922788/full
Nordby E.S., Gilje S., Jensen D.A., Sørensen L. (2023). Silver linings of ADHD: a thematic analysis of adults’ positive experiences with living with ADHD.
Badanie jakościowe dorosłych z rozpoznaniem ADHD. Autorzy opisali cztery główne obszary pozytywnych doświadczeń: podwójną naturę cech ADHD, nieszablonowy sposób myślenia, poszukiwanie nowych doświadczeń oraz odporność i rozwój. Publikacja szczególnie dobrze pokazuje, że ta sama cecha może być trudnością w jednym środowisku i zasobem w innym.
Pełny tekst – BMJ Open: https://bmjopen.bmj.com/content/13/10/e072052
White H.A., Shah P. (2016). Scope of semantic activation and innovative thinking in college students with ADHD.
Badanie dotyczące ADHD, aktywacji semantycznej i innowacyjnego myślenia. Jest jednym ze źródeł pozwalających spojrzeć na związek ADHD z kreatywnością szerzej niż wyłącznie poprzez samoopis osób z diagnozą.
Taylor & Francis: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10400419.2016.1195655
Hoogman M. i wsp. (2025). ADHD strengths and their relationship to well-being and quality of life in adults with ADHD.
Nowsze badanie porównujące 200 dorosłych z ADHD i 200 osób bez ADHD. Osoby z ADHD silniej identyfikowały się z częścią analizowanych potencjalnych mocnych stron, między innymi kreatywnością, humorem i hiperfokusem. Autorzy analizowali również znajomość własnych zasobów i korzystanie z nich oraz ich związki z dobrostanem, jakością życia i zdrowiem psychicznym.
Pełny tekst – PMC: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12527501/