Uzależnienie to często tylko wierzchołek góry lodowej
Jednym z najważniejszych filarów naszej wieloletniej pracy z osobami uzależnionymi — jeszcze w warunkach ośrodka zamkniętego — była pogłębiona diagnostyka psychologiczna oparta na szerokim, wielowymiarowym rozumieniu funkcjonowania Pacjenta.
Bardzo szybko okazało się, że skuteczna praca nad utrzymaniem abstynencji wymaga znacznie szerszego spojrzenia niż wyłącznie analiza samego mechanizmu uzależnienia lub koncentracja na objawie.
W praktyce klinicznej regularnie obserwowaliśmy sytuacje, w których uzależnienie było końcowym efektem długotrwałego procesu przeciążenia obejmującego jednocześnie funkcjonowanie poznawcze, emocjonalne, fizjologiczne, relacyjne i biograficzne.
U wielu Pacjentów sam objaw uzależnienia pełnił funkcję regulacyjną — był próbą obniżenia napięcia, wyciszenia przeciążonego układu nerwowego, odzyskania kontroli lub chwilowego odcięcia się od chronicznego stresu.
Dlaczego sama analiza objawu nie wystarcza?
Dlatego podstawą naszej pracy była diagnostyka kliniczna ukierunkowana nie tylko na rozpoznanie objawów, ale przede wszystkim na zrozumienie mechanizmów, które doprowadzały do utraty stabilności funkcjonowania.
Analiza obejmowała równolegle kilka poziomów:
poznawczy,
emocjonalny,
fizjologiczny,
behawioralny,
relacyjny,
biograficzny.
Uwzględnialiśmy zarówno ADHD i zaburzenia funkcji wykonawczych, jak i regulację autonomicznego układu nerwowego, wpływ przewlekłego stresu, mechanizmy traumy, style przywiązania oraz indywidualne sposoby reagowania organizmu na przeciążenie.
Takie szerokie spojrzenie pozwalało znacznie lepiej zrozumieć, dlaczego dwie osoby z pozornie podobnym uzależnieniem mogą wymagać zupełnie innego sposobu pracy terapeutycznej.
Leczyć przyczynę uzależnienia, a nie tylko objaw
W naszej praktyce klinicznej uzależnienie nie było traktowane jako izolowany problem, lecz jako efekt dłuższego procesu regulacyjnego zachodzącego w czasie.
Dopiero zrozumienie mechanizmów odpowiedzialnych za utratę stabilności pozwalało budować skuteczną i trwałą zmianę.
Dlatego praca nad utrzymaniem abstynencji obejmowała nie tylko samą terapię uzależnienia, ale również analizę funkcjonowania całego człowieka — jego sposobu regulowania emocji, reagowania na stres, funkcjonowania poznawczego, doświadczeń życiowych oraz relacji z innymi.
Podsumowanie
Wieloletnia praca z osobami uzależnionymi pokazała nam, że uzależnienie bardzo często nie jest początkiem problemu, lecz jego konsekwencją.
Dlatego skuteczna terapia wymaga zrozumienia nie tylko tego, od czego Pacjent się uzależnił, ale przede wszystkim dlaczego jego organizm i psychika zaczęły wykorzystywać uzależnienie jako sposób radzenia sobie z przeciążeniem.
To właśnie takie całościowe spojrzenie stało się fundamentem naszego dalszego rozumienia uzależnień i późniejszej pracy z osobami, u których współwystępowały ADHD, przewlekły stres, trauma oraz trudności w samoregulacji.