Wielu pacjentów trafiających na diagnostykę ADHD jest przekonanych, że wystarczy wypełnić test, odbyć jedną konsultację z psychologiem lub uzyskać opinię psychologiczną, aby otrzymać diagnozę ADHD. W rzeczywistości proces ten wygląda inaczej. Polskie przepisy prawa jasno określają, kto może rozpoznawać choroby, a aktualne rekomendacje medyczne wskazują, jak powinna wyglądać prawidłowo przeprowadzona diagnostyka ADHD u dorosłych.
Jeżeli zależy Ci na rzetelnej diagnozie, warto wiedzieć, czym różni się opinia psychologiczna, diagnoza psychologiczna, rozpoznanie medyczne oraz potwierdzenie diagnozy przez lekarza psychiatrę. Choć pojęcia te często są używane zamiennie, z punktu widzenia prawa i praktyki klinicznej oznaczają coś zupełnie innego.
Kto zgodnie z polskim prawem może rozpoznać ADHD?
To najważniejsze pytanie, od którego warto rozpocząć.
ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym ujętym zarówno w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-11 Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), jak i w Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR). Oznacza to, że jego rozpoznanie ma charakter diagnozy medycznej, a nie wyłącznie psychologicznej.
W Polsce kwestie związane z rozpoznawaniem chorób reguluje przede wszystkim Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 wykonywanie zawodu lekarza polega między innymi na:
badaniu stanu zdrowia,
rozpoznawaniu chorób i zapobieganiu im,
leczeniu,
rehabilitacji,
wydawaniu opinii i orzeczeń lekarskich.
Oznacza to, że rozpoznanie choroby lub zaburzenia medycznego należy do kompetencji lekarza. W przypadku ADHD najczęściej jest to lekarz psychiatra posiadający wiedzę i doświadczenie w diagnostyce zaburzeń neurorozwojowych u dorosłych.
Nie oznacza to jednak, że psychiatra pracuje sam. Współczesna diagnostyka ADHD opiera się na współpracy różnych specjalistów, a psycholog odgrywa w tym procesie niezwykle ważną rolę.
Czy psycholog może zdiagnozować ADHD?
To pytanie budzi najwięcej emocji i jednocześnie najwięcej nieporozumień.
Krótka odpowiedź brzmi:
Psycholog może przeprowadzić kompleksową diagnozę psychologiczną ADHD oraz sporządzić opinię psychologiczną, ale nie stawia medycznego rozpoznania choroby.
Nie oznacza to, że praca psychologa jest mniej ważna. Wręcz przeciwnie.
Psycholog posiada kompetencje do przeprowadzenia szczegółowego wywiadu klinicznego, wykonania standaryzowanych narzędzi diagnostycznych (takich jak DIVA-5 czy inne kwestionariusze), oceny funkcjonowania poznawczego, analizy historii życia oraz przygotowania profesjonalnej opinii psychologicznej zawierającej wnioski z przeprowadzonej diagnozy.
Jest to niezwykle istotny element całego procesu diagnostycznego.
Natomiast ostateczne rozpoznanie ADHD jako jednostki chorobowej oraz decyzję o postawieniu diagnozy medycznej podejmuje lekarz, który bierze pod uwagę nie tylko wyniki diagnozy psychologicznej, ale również badanie lekarskie, diagnostykę różnicową, współistniejące zaburzenia oraz całościowy obraz kliniczny pacjenta.
Dlatego w dobrze prowadzonym procesie diagnostycznym opinia psychologa i ocena psychiatry wzajemnie się uzupełniają, a nie zastępują.
Zobacz także:
Jak wygląda kompleksowa diagnostyka w UADHD? Dlaczego nie skupiamy się wyłącznie na objawie
Dlaczego diagnostyka ADHD jest tak ważna w leczeniu uzależnień?
Czym różni się diagnoza psychologiczna od rozpoznania medycznego?
To jedno z najczęściej mylonych pojęć w diagnostyce ADHD.
W codziennym języku wiele osób mówi: „psycholog zdiagnozował mi ADHD”. Z punktu widzenia praktyki klinicznej i przepisów prawa warto jednak rozróżnić kilka etapów procesu diagnostycznego.
Diagnoza psychologiczna
Diagnoza psychologiczna polega na kompleksowej ocenie funkcjonowania pacjenta przez psychologa. Jej celem jest zebranie informacji dotyczących między innymi:
obecnych objawów,
funkcjonowania w dzieciństwie,
przebiegu edukacji i pracy zawodowej,
relacji interpersonalnych,
funkcji poznawczych,
regulacji emocji,
wpływu objawów na codzienne życie.
W tym celu psycholog może wykorzystywać wystandaryzowane narzędzia diagnostyczne, wywiady kliniczne oraz kwestionariusze rekomendowane w diagnostyce ADHD.
Efektem takiego procesu jest opinia psychologiczna, zawierająca opis przeprowadzonych badań, ich interpretację oraz wnioski diagnostyczne.
Rozpoznanie medyczne
Rozpoznanie medyczne jest kolejnym etapem procesu.
Lekarz psychiatra analizuje:
wyniki diagnozy psychologicznej,
własne badanie psychiatryczne,
dokumentację medyczną,
historię rozwoju pacjenta,
obecność innych zaburzeń psychicznych lub somatycznych,
kryteria diagnostyczne ICD-11 oraz DSM-5-TR,
wyniki diagnostyki różnicowej.
Dopiero po całościowej ocenie lekarz może postawić rozpoznanie ADHD jako jednostki chorobowej.
To właśnie dlatego sama opinia psychologiczna, nawet bardzo szczegółowa i przygotowana przez doświadczonego specjalistę, nie jest równoznaczna z medycznym rozpoznaniem ADHD.
Czy opinia psychologiczna oznacza, że diagnoza została potwierdzona?
Nie zawsze.
To kolejne źródło wielu nieporozumień.
Opinia psychologiczna jest niezwykle ważnym dokumentem i często stanowi jeden z kluczowych elementów procesu diagnostycznego. Zawiera ocenę psychologa dotyczącą przeprowadzonych badań oraz wnioski wynikające z zastosowanych narzędzi diagnostycznych.
Nie jest jednak decyzją medyczną o rozpoznaniu choroby.
Można powiedzieć, że psycholog odpowiada przede wszystkim na pytanie:
„Czy obraz funkcjonowania pacjenta jest zgodny z obrazem ADHD?”
Natomiast psychiatra odpowiada na pytanie:
„Czy na podstawie całokształtu obrazu klinicznego można rozpoznać ADHD jako zaburzenie neurorozwojowe oraz czy nie istnieje inne wyjaśnienie zgłaszanych objawów?”
Ta różnica ma ogromne znaczenie.
Zdarza się bowiem, że objawy bardzo przypominają ADHD, ale ich przyczyną są między innymi:
zaburzenia lękowe,
zaburzenia afektywne,
zaburzenia osobowości,
przewlekły stres,
zaburzenia snu,
uzależnienia,
choroby neurologiczne,
działania niepożądane niektórych leków.
Właśnie dlatego rekomendacje Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego podkreślają, że diagnostyka ADHD powinna obejmować również diagnostykę różnicową, której celem jest wykluczenie innych możliwych przyczyn zgłaszanych trudności.
Zobacz także:
Czy wywiad DIVA-5 wystarcza do postawienia diagnozy ADHD?
DIVA-5 jest jednym z najlepiej przebadanych i najczęściej wykorzystywanych narzędzi wspomagających diagnostykę ADHD u dorosłych. Z tego powodu wiele osób utożsamia przeprowadzenie wywiadu DIVA-5 z otrzymaniem diagnozy ADHD. W rzeczywistości nie jest to jednak to samo.
DIVA-5 (Diagnostic Interview for ADHD in Adults) to ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny, którego zadaniem jest pomoc specjaliście w ocenie, czy objawy pacjenta odpowiadają kryteriom diagnostycznym ADHD opisanym w DSM-5.
Jest to narzędzie wspierające proces diagnostyczny, a nie samodzielna metoda rozpoznawania choroby.
Do czego służy DIVA-5?
Wywiad DIVA-5 pomaga usystematyzować rozmowę z pacjentem i szczegółowo przeanalizować:
objawy nieuwagi,
objawy nadpobudliwości i impulsywności,
ich obecność zarówno w dzieciństwie, jak i w życiu dorosłym,
wpływ objawów na naukę, pracę, relacje oraz codzienne funkcjonowanie.
Jego ogromną zaletą jest to, że zmniejsza ryzyko pominięcia ważnych informacji i pozwala przeprowadzić diagnostykę według jednolitego schematu.
Dlaczego sam wynik DIVA-5 nie oznacza jeszcze diagnozy?
Nawet jeśli odpowiedzi pacjenta wskazują na spełnienie kryteriów ADHD, nie oznacza to automatycznie, że rozpoznanie powinno zostać postawione.
Lekarz musi jeszcze odpowiedzieć na kilka kluczowych pytań:
Czy objawy rzeczywiście wynikają z ADHD?
Czy nie są lepiej wyjaśnione innym zaburzeniem?
Czy występowały już w dzieciństwie?
Czy powodują istotne trudności w różnych obszarach życia?
Czy istnieją choroby lub zaburzenia, które mogą dawać podobny obraz kliniczny?
Dopiero po przeanalizowaniu wszystkich tych informacji można mówić o rozpoznaniu ADHD zgodnym z obowiązującymi standardami.
Dlaczego rekomendacje podkreślają znaczenie kompleksowej diagnostyki?
Najnowsze rekomendacje Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego wskazują, że diagnostyka ADHD nie powinna opierać się wyłącznie na jednym narzędziu, teście czy kwestionariuszu.
Proces diagnostyczny powinien obejmować między innymi:
szczegółowy wywiad kliniczny,
ocenę funkcjonowania od dzieciństwa,
analizę dokumentacji medycznej, jeśli jest dostępna,
diagnostykę różnicową,
ocenę zaburzeń współwystępujących,
badanie psychiatryczne,
wykorzystanie wystandaryzowanych narzędzi, takich jak DIVA-5, jako elementu wspomagającego ocenę.
To właśnie połączenie wszystkich tych informacji pozwala postawić rzetelne rozpoznanie i zaplanować odpowiednie leczenie.
Jak wygląda prawidłowa współpraca psychologa i psychiatry?
Wbrew obiegowym opiniom nie jest to rywalizacja dwóch zawodów, ale współpraca specjalistów o różnych kompetencjach.
Psycholog i psychiatra patrzą na pacjenta z nieco innej perspektywy, a ich wiedza wzajemnie się uzupełnia.
Psycholog koncentruje się przede wszystkim na szczegółowej analizie funkcjonowania poznawczego, emocjonalnego i behawioralnego. Przeprowadza pogłębiony wywiad, wykorzystuje narzędzia diagnostyczne oraz przygotowuje opinię psychologiczną zawierającą wnioski z przeprowadzonej diagnozy.
Psychiatra natomiast odpowiada za ocenę medyczną. Analizuje cały obraz kliniczny, przeprowadza diagnostykę różnicową, wyklucza inne możliwe przyczyny objawów oraz – jeśli są ku temu podstawy – stawia rozpoznanie ADHD i planuje dalsze leczenie.
Taki model współpracy jest zgodny zarówno z obowiązującymi przepisami prawa, jak i aktualnymi rekomendacjami ekspertów zajmujących się diagnostyką ADHD.
Dzięki temu pacjent otrzymuje nie tylko odpowiedź na pytanie, czy spełnia kryteria ADHD, ale również kompleksową ocenę swojego zdrowia psychicznego i plan dalszego postępowania.
Zobacz także:
Leczenie ADHD krok po kroku. Jak wygląda droga od diagnozy do skutecznego leczenia?
Czy ADHD można zdiagnozować online? Co warto wiedzieć przed rozpoczęciem diagnostyki
Najczęstsze mity dotyczące diagnozowania ADHD
Wraz ze wzrostem świadomości na temat ADHD pojawiło się również wiele nieprawdziwych informacji dotyczących samego procesu diagnostycznego. Część z nich wynika z uproszczeń, a część z błędnej interpretacji roli poszczególnych specjalistów.
Poniżej wyjaśniamy najczęściej powtarzane mity.
Mit 1. Psycholog stawia diagnozę ADHD
To jedno z najczęściej spotykanych stwierdzeń.
Psycholog przeprowadza diagnozę psychologiczną, ocenia funkcjonowanie pacjenta, wykorzystuje wystandaryzowane narzędzia diagnostyczne i przygotowuje opinię psychologiczną. Jest to niezwykle ważny element całego procesu.
Jednak zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa rozpoznanie choroby lub zaburzenia medycznego należy do kompetencji lekarza.
Nie oznacza to, że psychiatra “wie lepiej” od psychologa. Oznacza jedynie, że każdy z tych specjalistów ma inny zakres kompetencji i odpowiada za inny etap procesu diagnostycznego.
Mit 2. Wystarczy zrobić test w internecie
Internetowe testy przesiewowe mogą pomóc zauważyć pewne objawy i skłonić do konsultacji ze specjalistą.
Nie są jednak narzędziami diagnostycznymi.
Nie uwzględniają historii rozwoju, diagnostyki różnicowej, zaburzeń współwystępujących ani wpływu objawów na funkcjonowanie. Z tego powodu nie mogą potwierdzić ani wykluczyć ADHD.
Mit 3. Jedna konsultacja wystarczy do postawienia diagnozy
Rzetelna diagnostyka ADHD wymaga zebrania wielu informacji.
Specjalista powinien ocenić nie tylko aktualne objawy, ale również ich obecność w dzieciństwie, przebieg edukacji, funkcjonowanie zawodowe, relacje społeczne, historię leczenia oraz możliwość występowania innych zaburzeń.
W wielu przypadkach proces diagnostyczny obejmuje więcej niż jedno spotkanie oraz analizę dodatkowej dokumentacji.
Mit 4. Jeśli DIVA-5 wyszła dodatnio, to diagnoza jest pewna
DIVA-5 jest jednym z najlepszych narzędzi wspomagających diagnostykę ADHD, ale nie zastępuje oceny klinicznej.
Wynik wywiadu zawsze powinien być interpretowany w szerszym kontekście przez specjalistę prowadzącego diagnostykę.
Dopiero zestawienie wszystkich informacji pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy zgłaszane trudności rzeczywiście wynikają z ADHD.
Podsumowanie
Diagnostyka ADHD to proces wymagający wiedzy, doświadczenia oraz współpracy różnych specjalistów. Nie opiera się na jednym teście, pojedynczym wywiadzie ani krótkiej konsultacji.
Psycholog odgrywa niezwykle ważną rolę w ocenie funkcjonowania pacjenta, przeprowadzeniu diagnozy psychologicznej oraz przygotowaniu opinii zawierającej wnioski z przeprowadzonego badania. Jest to często jeden z najważniejszych elementów całego procesu diagnostycznego.
Jednocześnie zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz aktualnymi standardami medycznymi rozpoznanie ADHD jako zaburzenia neurorozwojowego należy do kompetencji lekarza, który dokonuje całościowej oceny klinicznej, przeprowadza diagnostykę różnicową i – jeśli są ku temu podstawy – potwierdza rozpoznanie.
Największą wartość dla pacjenta ma nie wybór między psychologiem a psychiatrą, lecz dobrze zorganizowana współpraca obu specjalistów. To właśnie takie podejście pozwala postawić rzetelną diagnozę i zaplanować leczenie dostosowane do indywidualnych potrzeb.
Masz wątpliwości, czy Twoje trudności mogą wynikać z ADHD?
Rzetelna diagnostyka ADHD to znacznie więcej niż wykonanie jednego testu lub wypełnienie kwestionariusza. To kompleksowy proces, który obejmuje szczegółowy wywiad, ocenę funkcjonowania od dzieciństwa, diagnostykę różnicową oraz współpracę psychologa i lekarza psychiatry.
W UADHD prowadzimy diagnostykę zgodnie z aktualnymi rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego oraz międzynarodowymi standardami. Naszym celem nie jest jedynie potwierdzenie lub wykluczenie ADHD, ale przede wszystkim zrozumienie przyczyn zgłaszanych trudności i zaplanowanie najlepszego dalszego postępowania.
Jeżeli zastanawiasz się, czy Twoje objawy mogą mieć związek z ADHD, skontaktuj się z nami. Pomożemy Ci przejść przez cały proces diagnostyczny w sposób rzetelny, spokojny i oparty na aktualnej wiedzy medycznej.
👉 Umów konsultację diagnostyczną w UADHD i dowiedz się, skąd wynikają Twoje trudności.
Literatura
1. Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jednolity).
Najważniejszy akt prawny określający kompetencje lekarza, w tym rozpoznawanie chorób oraz wydawanie opinii i orzeczeń lekarskich.
ISAP:
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19970280152
ELI:
https://eli.gov.pl/eli/DU/1997/152
2. Janusz Heitzman, Dominika Dudek i wsp. Diagnostyka i postępowanie terapeutyczne u dorosłych z ADHD. Rekomendacje Sekcji Kształcenia Specjalizacyjnego Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego i koalicji organizacji na rzecz osób z ADHD (2025).
Najbardziej aktualne polskie rekomendacje dotyczące diagnostyki ADHD u dorosłych, opisujące role psychologa, psychiatry, diagnostykę różnicową oraz standard postępowania.
3. Kooij JJS, Francken MH. Diagnostic Interview for ADHD in Adults (DIVA-5).
Oficjalny podręcznik i opis ustrukturyzowanego wywiadu diagnostycznego DIVA-5 wykorzystywanego w diagnostyce ADHD u dorosłych.
https://www.divacenter.eu/DIVA.aspx
4. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR). American Psychiatric Association Publishing. 2022.
Oficjalne kryteria diagnostyczne ADHD stosowane na całym świecie.
https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm
5. World Health Organization. International Classification of Diseases 11th Revision (ICD-11).
Klasyfikacja WHO zawierająca obowiązujące kryteria rozpoznawania ADHD jako zaburzenia neurorozwojowego.
Bezpośredni wpis dotyczący ADHD:
https://icd.who.int/browse/2025-01/mms/en#/http://id.who.int/icd/entity/821852937
6. Medycyna Praktyczna. Diagnostyka ADHD u dorosłych.
Artykuł opracowany przez lekarzy opisujący przebieg diagnostyki ADHD, znaczenie diagnostyki różnicowej oraz rolę poszczególnych specjalistów.
https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/lista/83924,diagnostyka-adhd-u-doroslych